قسامه چیست و چه مواردی در آن بررسی می شود؟🥇【سال 1405】⚖️

اگر شما هم در اتفاقی ناخواسته متهم شوید و نتوانید شاهد پیدا کنید، چه می کنید؟ چگونه می توانید بی گناهی خود را ثابت نمایید؟ بدون شک بارها کلمه قسامه را شنیده اید و به این فکر هستید که شاید بتوان با کمک قسامه از سوء تفاهم نجات پیدا کنید. اما واقعا قسامه چیست؟ و نحوه اجرای قسامه در دادگاه چگونه است؟ در این مقاله ضمن پاسخ به سوالات ذهنی شما، جوانب مختلف قسامه، شرایط و فرایند های آن را بررسی می کنیم. پس برای آشنایی بیشتر همراه ما باشید.

موارد بررسی قسامه در قانون مجازات اسلامی

قبل از اینکه بخواهیم به بررسی سوال قسامه چیست بپردازیم، لازم است در رابطه با خود قسامه توضیحاتی را بدهیم. همان طور که در جریان هستید قسامه به عنوان یکی از راه‌ های اثبات جنایت در مواردی مانند قتل عمد، جرح عمدی و قطع عضو در مجازات اسلامی تعریف شده است.

در نهاد فقه در موارد قانونی قسامه را به صورت مفصل شرح داده اند و شرایط آن هم بسیار دقیق و پیچیده بیان شده است. در رابطه با قسامه باید گفت که از صدر اسلام راهی استثنایی بوده است، یعنی زمانی که هیچ دلیل مستقیمی مانند شاهد عینی، اقرار یا علم قاضی وجود نداشته باشد، اما شواهد و قرائن آن چنان قوی هستند که قاضی را به شک و تردید می ‌اندازد.

نکته مهم این مباحث لوث است. به شک یا تردید قاضی لوث می گویند، پیدا شدن جنازه در ملک شخص با سابقه خصومت یا مشاهده متهم با لباس خونین در محل از نمونه های شک قاضی است. اما قسامه همیشه یکی از بحث های چالش بر انگیز و پر حاشیه بوده است. لوث به خاطر اینکه دارای پشتوانه قوی است، اما برای عمل کردن آن هم شرایط خاصی وجود دارد. در ادامه به بررسی موارد قسامه می پردازیم.

• یک، تعریف و مبانی قانونی: اگر دقت کنید در ماده 160 قانون مجازات اسلامی تعریف شده است که قسامه سوگند های متعددی می باشد که به درخواست مدعی یا اولیای دم برای اثبات جنایت یا دفاع از اتهام با شرایط خاص ادا می شود. همچنین گفتیم که وجود لوث، یعنی قرائن و شواهدی که قاضی را به شک و تردید می اندازد تا بتواند جرم را ثابت کند. از مهم ترین مواردی که می ‌توان با آن ارتکاب جرم را ثابت کرد، قتل عمد یا غیر عمد می ‌باشد.

• دوم، جرائم مربوط به شرح و صدمات بدنی: یعنی زمانی که امکان اثبات وجود نداشته باشد اما قرائن و شواهد قاضی را بر می ‌انگیزد تا بتواند به یک نتیجه نهایی برسد. در این مواقع می ‌توان از قسامه برای تکمیل پروسه پرونده استفاده کرد. در ادامه، قسامه در دعاوی جرح و صدمات بدنی را برای شما توضیح خواهیم داد.

انتخاب وکیل وارد به قسامه سخت نیست. فقط لینکهای زیر رو دنبال کنید و وکیل حرفه‌ای رو پیدا کنید.

قسامه در دعاوی جرح و صدمات بدنی

هنگامی که حرف از قسامه در دعاوی جرح و صدمات بدنی می‌ شود، در اولین فرصت ذهن همه ما به سمت قتل می ‌رود اما در واقع قسامه هنگام جرح و صدمات بدنی کاربرد بیشتری دارد. به عنوان مثال؛ اگر فردی با وارد کردن ضربه با چاقو، باعث آسیب به دیگری شود اما شاهدی وجود ندارد که بخواهد این را ثابت کند با وجود لوث می ‌تواند در دادگاه حقایق را بگوید.

در این حالت اولیا دم باید سوگند ادا کنند تا جرم اثبات شود. همچین در این شرایط هم مشخص می ‌شود که قسامه صرفا یک سوگند فردی نیست بلکه فرق قسامه و سوگند اینجا مشخص می ‌شود که قسامه مجموعه ای از سوگند ‌هایی هست که توسط جمعی از بستگان انجام می ‌شود، یعنی به این صورت که سوگند، یک قسامه فردیست اما قسامه در حقیقت، سوگند مجموعه ای از افراد است.

در کل فرق قسامه و سوگند را بخواهیم توضیح دهیم، به طور کلی سوگند معمولی مثل این است که شخصی در یک دعوای ساده مالی، بگوید سوگند می ‌خورم پولم را پس نداده اند، اما این حرف خود شخص است ولی قاضی برای صدور حکم قسامه به دنبال یک روند قانونی و رسمی است که فقط با تایید قرائن محکم یا لوث فعال ‌شود.

بنابراین قسامه مانند دو شاهد عادل می‌ باشد که در دادگاه شهادت می ‌دهند. پس نتیجه می ‌گیریم قسامه فقط یک قول ساده نیست، یک فرایند قضایی حساب شده است که در شرایط خاص می ‌تواند به عنوان شاهد عمل کند.

شرایط تحقق قسامه از نظر قانونی

همچنان که گفتیم قسامه یکی از موارد اثبات جرم است تا زمانی که شخص شواهد کافی برای ارائه نداشته باشد. زمانی که شخص در جایگاه متهم قرار می‌ گیرد می تواند با سوگندهای مشخص، جرم را ثابت یا رد کند. بنابراین قسامه یک کار حساب شده است و آنچنان راحت هم نیست که به راحتی بتوان از آن گذر کرد. آشنایی با این شرایط می ‌تواند به شما در دادگاه و در مقابل قاضی و سایر افراد یاری رساند که بتوانید به نحو بهتری از حقوق خود دفاع کنید. برای اجرای قسامه شرایط دقیق در قانون آمده است.

یکی از شرایط قسامه، وجود جنایت قابل اثبات با قسامه است. قسامه فقط در جنایاتی مانند قتل عمد، غیر عمد، ضرب و جرح و قطع عضو کاربرد دارد. اما باید بدانید قسامه در جرائم حدی مانند زنا یا شرب خمر یا جرائم تعزیزی مانند کلاهبرداری قابل اجرا نمی ‌باشد. بنابراین غیر از موارد گفته شده شما نمی ‌توانید با قسامه کار خود را راه بیاندازید.

نکته دوم، قرائن و شواهد قوی است که شک قاضی را به ارتکاب جنایت توسط متهم جلب می‌ کند. مانند شهادت یک شاهد معتبر همراه با قرائن،گزارش آثار خون روی لباس یا حضور متهم در محل حادثه و سابقه دشمنی، این موارد می‌ توانند به عنوان لوث و قرائن قرار بگیرند. در غیر این صورت صرف حضور متهم در محل حادثه لوث محسوب نمی ‌شود.

سوم، نبود دلایل برای اثبات است. در این شرایط قسامه آخرین راه اثبات می باشد. به این صورت که اگر شما نتوانید از روش های دیگر بی گناهی خود را به اثبات کنید می توانید از قسامه استفاده کنید، باید بدانید قسامه زمانی اجرا می ‌شود که اقرار متهم وجود نداشته باشد.

نکته دیگر که می توان گفت این است که شهادت کافی در دسترس نباشد و در مواردی علم قاضی هم به تنهایی برای صدور حکم کافی نیست. با این حال، شخص می‌ تواند با توسل به قسامه شرایط خود را پیش ببرد. نکته چهارم، تعداد سوگندهای لازم بسته به نوع جنایت متفاوت است. در اینجا سعی می ‌کنیم به آن ها اشاره کنیم. در جنایت های قتل عمد نصاب سوگند حداقل 50 سوگند توسط بستگان مذکر مدعی می ‌باشد. در قتل غیر عمد 25 سوگند کافیست. همچنین در ضرب و شرح شش سوگند کافی می باشد.

در اینجا نکته قابل توجهی که وجود دارد این است که در ضرب و جرح اگر بستگان برای لوث کافی نباشند مدعی می ‌تواند خودش سوگند ها را تکرار کند. همچنین دقت کنید تکرار سوگند توسط یک نفر هم قابل پذیرش است. در تشریفات اجرایی، اثبات توسط مدعی در دادگاه با تکرار عبارت سوگند با ذکر عبارت سوگند خداوند که متهم مرا مجروح کرد برای اثبات جرم به کار می ‌رود و سوگند به خداوند که در ادعای خود راستگو هستم.

همچنین حضور در دادگاه و ادای سوگند با شرایط شرعی لازم است. اما در پایان، قسامه راهکاری استثنایی است برای اینکه حقوق خود را در جنایات ثابت کند. به دلیل آنکه شرایط پیچیده خاصی دارد توصیه می ‌کنیم مدارکی که مربوط به لوث یا قواعد و شرایط مانند مدارک پزشکی و گزارش پلیس را کامل جمع آوری کنید.

همچنین از بهترین وکیل کیفری در اصفهان غافل نشوید. از وکیل می ‌توانید در پرونده ‌های کیفری استفاده نمایید. توجه داشته باشید قسامه که در ضرب و جرح تنها دیه را ثابت می‌ کند و قصاص نیاز به دلایل دیگری هم دارد که در فرصت مناسب از آن صحبت خواهیم کرد.

وجود لوث و شرایط آن

حتما دانستید که لوث و قسامه به دنبال هم هستند. لوث به معنای نشانه و دلایل قوی است که باعث شک قاضی به وقوع جرم شود. اما این شواهد فقط برای محکوم کردن متهم کافی نیستند. با این حال باید مدارک کافی وجود داشته باشد تا قاضی بتواند با استفاده از آن ها حکم نهایی را صادر کند. بنابراین برای اینکه لوث مورد قبول واقع شود، دو شرط اصلی لازم است که وجود داشته باشد.

اول قرائن و شواهد محکم باشد، یعنی که شایعه‌ یا گمان ‌ها، شک و تردید های ضعیف نمی ‌تواند مورد پذیرش قرار گیرد. دوم شواهد به اندازه ای قوی باشد که قاضی را به جرم مشکوک کند. اما برای صدور رای باز هم این شرایط کافی نیست. این سوال پیش می ‌آید که اگر لوث نباشد چه اتفاقی می ‌افتد؟ اگر هیچ شرایط و نشانه ‌ای وجود نداشته باشد، در این صورت حتی قسامه یعنی سوگند هایی که برای اثبات جرم است هم اجرا نمی ‌شود. چون ابتدا باید یک شک معقول وجود داشته باشد تا بتوانند لوث را اجرا کنند.

با این حال، می ‌توان گفت لوث همچون یک سرنخ مهم در یک پرونده است که قاضی را به سوی متهم هدایت می‌ کند. اما برای محکومیت او کافی نیست و نیاز به دلایل بیشتری همچون شهادت یا قسم وجود دارد.

فرآیند اجرای قسامه چگونه است؟

بعد از اینکه در شرایطی لوث آماده شد و همه چیز مهیا شد، لازم است که نحوه اجرای قسامه در دادگاه را هم برای شما توضیح بدهیم. همانطور که گفته شد قسامه یکی از روش‌ های اثبات جرم است. زمانی که ما دلایل کافی مانند شاهد یا اقرار نداشته باشیم ولی در این شرایط قرائن و شواهد محکمی داریم که می ‌تواند علیه متهم اجرا شود، این روند فرایند چند مرحله اصلی دارد.

اولین قدم این است که قاضی بررسی می ‌کند ببیند آیا لوث وجود دارد تا بتواند با آن قسامه را اجرا کند؟ بعد از اینکه لوث مورد تایید قرار گرفت، خانواده مقتول را به دادگاه دعوت می ‌کنند. در سیستم قضایی به طور معمول از 50 نفر بستگان نزدیک مقتول دعوت به عمل می ‌آید تا سوگند یاد کنند. این افراد هم باید شرایط خاصی داشته باشند، یعنی به عنوان مثال؛ عاقل و بالغ باشند. همچنین از نزدیکان مقتول به حساب آیند.

مراسم سوگند در دادگاه و با تشریفات خاصی برگزار می شود. همه افرادی که در دادگاه هستند باید به صورت جداگانه و با ذکر نام خدا سوگند بخورند که به عقیده آنان متهم مرتکب جرم شده است. این سوگند ها به الفاظ خاص و با شرایط شرعی خاص انجام می ‌شود.

زمانی که سوگندها یعنی 50 سوگند به حد نصاب رسید، دادگاه می ‌تواند حکم قصاص یا پرداخت دیه را صادر کند. البته قاضی اختیار دارد در صورتی که به سوگند ها اطمینان نداشته باشد، از صدور حکم خودداری کند. در این اوضاع یک نکته مهمی وجود دارد که متهم همیشه می ‌تواند از حق خود دفاع کند. حتی ممکن است مدارک جدیدی پیدا کند تا بتواند اعتراض به حکم قسامه نماید.

شاید شما هم دیده اید در بسیاری از سیستم های قضایی امکان اعتراض و تجدید درخواست نظر وجود دارد. بنابراین فرصت برای اعتراض در قسامه هم وجود دارد. به هر حال، قسامه بیشتر در جرائم مهم اجرا می‌ شود و به عنوان یکی از راه حل های آخر است و نمی‌ توان به راحتی و به سادگی از آن استفاده کرد. هدف این است که یک راهی برای اجرای عدالت برقرار باشد.

با قصاص، تفاوت جنایت عمد و شبه عمد و نحوه تنظیم استشهادیه آشنا شوید تا جایگاه قسامه را در اثبات جنایات و روند دادرسی کیفری بهتر درک کنید.

مقایسه قسامه با شهادت و اقرار

طبیعتا با همه این مباحث دوست داریم بدانیم چه تفاوتی بین قسامه با شهادت و اقرار در دادگاه وجود دارد. در سیستم قضایی ما سه راه اصلی برای اثبات جرم وجود دارد که هر کدام در شرایط خاصی استفاده می‌ شود. بیایید این روش‌ ها را با هم مقایسه کنیم تا بهتر متوجه تفاوت آن‌ ها شویم.

اولین و قوی ترین روش، اقرار یا اعتراف خود متهم است. یعنی وقتی شخصی در دادگاه به صورت واضح بگوید که من این جرم را انجام داده ‌ام. این روش از همه محکم‌ تر است چون کسی علیه خودش دروغ نمی گوید. اگر متهم اقرار کند دیگر نیاز به شاهد یا قسامه نیست و پرونده خیلی سریع حل می ‌شود.

روش دوم، شهادت است. وقتی چند نفر عادل و مورد اعتماد جرم را دیده باشند و در دادگاه شهادت بدهند، معمولا شهادت دو مرد عادل کافی است. این روش هم خیلی معتبر است چون افرادی که هیچ سودی از شهادت نمی‌ برند، فقط حقیقت را می گویند. اما گاهی اوقات شرایطی پیش می ‌آید که نه متهم اقرار می کند و نه شاهدی وجود دارد. اینجا شرایط قسامه پیش می آید. همانطور که گفتیم قسامه یک راه حل آخر است برای وقتی که هیچ مدرک مستقیمی نداریم، اما قرائن و شواهد غیر مستقیم قوی وجود دارد. در این حالت خانواده مقتول با سوگندهای جمعی می‌ توانند جرم را اثبات کنند.

بعضی وقت‌ ها افراد می‌ پرسند که چرا با وجود اقرار و شهادت باز هم قسامه را ایجاد کرده اند؟ دلیل این است که در بعضی موارد واقعا هیچ اقرار و شاهدی وجود ندارد. اما شواهد آنقدر قوی است که نمی شود پرونده را به راحتی بست. در این موارد قسامه کمک می‌ کند که حق کسی ضایع نشود. البته از طرفی هم کسانی وجود دارند که مخالف آن باشند. یعنی می‌ گویند ممکن است تحت فشار های خانوادگی یا قومی افراد نا خواسته سوگند بخورند.

امروزه البته ممکن است روش های علمی زیادی برای کشف وجود جرم وجود داشته باشد. قسامه به اندازه گذشته شاید کارایی نداشته باشد. بنابراین، هر کدام از این روش ‌ها در جای خود می ‌توانند مفید باشند. اقرار وقتی است که متهم پذیرفته باشد، شهادت زمانی است که ناظران بی طرفی وجود داشته باشد و قسامه برای وقتی است که هیچ کدام از این موارد وجود نداشته باشند. اما شواهد و دلایل محکمی برای اثبات وجود جرم باشد. سیستم قضایی سعی می ‌کند از همه این روش ها به صورت درست و به جا استفاده کند تا بتواند پرونده را به یک نتیجه مطلوب برساند.

کلام آخر

همه ما دوست داریم عدالت همیشه در بهترین حالت اجرا شود. بنابراین در این مقاله سعی کردیم به سوال مهم شما یعنی قسامه چیست، پاسخ مفصل بدهیم. همچنین با بررسی شرایط تحقق قسامه و فرایند های آن برای اجرا، توانستیم مسیر روشنی را برای آشنا شدن شما ترسیم کنیم. از اینکه وقت خود را برای مطالعه صرف نمودید تشکر می کنیم، خوشحال می شویم که نظرات خوب خود را در این رابطه برای ما کامنت کنید.

سوالات متداول